Drewno z rozbiórki: dlaczego warto je odzyskiwać i co się z nim dzieje

Drewno z rozbiórki to belki, deski, krokwie i inne drewniane elementy odzyskane ze starych budynków. Warto je ratować, bo budownictwo wytwarza ponad jedną trzecią wszystkich odpadów w Unii Europejskiej, a drewno poużytkowe trafia tam głównie do spalenia. Tymczasem unijna hierarchia postępowania z odpadami stawia ponowne użycie wyżej niż recykling i odzysk energii. Zdrowa, stuletnia belka po oczyszczeniu i wysuszeniu może służyć kolejne dziesięciolecia jako stół, schody albo okładzina ściany.

Ile odpadów powstaje przy budowie i rozbiórkach

Według Eurostatu budownictwo odpowiadało w 2022 roku za 38,4% wszystkich odpadów wytworzonych w UE (Eurostat). Komisja Europejska nazywa odpady budowlane i rozbiórkowe jednym z priorytetowych strumieni odpadów. Zwraca też uwagę, że poziom ich recyklingu w państwach członkowskich waha się od mniej niż 10% do ponad 90% (Komisja Europejska). W planie działania dotyczącym gospodarki o obiegu zamkniętym Komisja podaje, że budownictwo pochłania około połowy wszystkich wydobywanych surowców (COM(2020) 98).

Drewno to tylko część tego strumienia, obok gruzu, betonu, metali i tworzyw. Ale to część szczególna: w przeciwieństwie do betonu zdrowa belka może wrócić do użytku prawie bez przetwarzania.

Hierarchia odpadów: ponowne użycie przed spaleniem

Ramowa dyrektywa odpadowa UE ustala kolejność priorytetów (dyrektywa 2008/98/WE, art. 4):

1. zapobieganie powstawaniu odpadów,
2. przygotowanie do ponownego użycia,
3. recykling,
4. inne metody odzysku, na przykład odzysk energii,
5. unieszkodliwianie.

Dyrektywa wyznaczyła też cel na 2020 rok: co najmniej 70% wagowo odpadów budowlanych i rozbiórkowych innych niż niebezpieczne miało trafiać do ponownego użycia, recyklingu lub innego odzysku materiałowego (art. 11 ust. 2 lit. b). W praktyce ten cel osiąga się głównie przez kruszenie gruzu. Drewno częściej wędruje w dół hierarchii.

Warto rozróżnić dwa pojęcia. Recykling drewna to zwykle rozdrobnienie go na wióry, z których powstaje płyta. Ponowne użycie oznacza, że belka zostaje belką, a deska deską. Stół z belki ze stodoły to właśnie ponowne użycie, drugi szczebel hierarchii.

Co dzieje się z drewnem z rozbiórek

Według Wspólnego Centrum Badawczego Komisji Europejskiej drewno wtórne, w tym poużytkowe, wykorzystuje się w UE głównie do produkcji energii, a jego kaskadowe użycie materiałowe w latach 2009 - 2017 nieco spadło. Część drewna poużytkowego w ogóle nie nadaje się do dalszego użycia, bo zawiera zanieczyszczenia i dodatki (JRC, 2023).

W polskim katalogu odpadów drewno z budowy i rozbiórek ma kod 17 02 01, a drewno zanieczyszczone substancjami niebezpiecznymi, na przykład podkłady kolejowe, kod 17 02 04* (katalog odpadów). To drugie nie nadaje się do mebli ani do spalenia w domowym piecu.

Z naszych obserwacji w Polsce drewno z rozebranych domów, stodół i młynów najczęściej kończy jako opał. Wiele budynków rozbiera się koparką, która łamie belki i miesza drewno z gruzem. Po takiej rozbiórce nawet zdrowe drewno nadaje się już tylko na śmietnik. Jak rozebrać budynek, żeby materiał przetrwał, opisujemy w poradniku rozbiórka starego domu.

Dlaczego warto odzyskiwać drewno z rozbiórki

Węgiel zostaje związany w drewnie

Mniej więcej połowa suchej masy drewna to węgiel (IPCC). Belka spalona w piecu oddaje go do atmosfery, a belka przerobiona na stół przechowuje go dalej. Jak to wygląda z perspektywy kupującego meble, opisujemy w tekście meble ekologiczne.

To materiał, którego nie da się dziś kupić

Drewno z dojrzałych, wolno rosnących drzew, ciosane siekierą i suszone przez sto lat w konstrukcji budynku, nie ma odpowiednika na składzie drewna. Szczegóły i liczby zebraliśmy w tekście właściwości starego drewna.

Drewno niesie historię miejsca

Wojciech Sobierański, założyciel Regalia, pisze o tym tak: stare drewno nosi w sobie opowieść o tym, kto je ściął, jak je obrobiono, ile przetrwało, kto mieszkał w domu, który z niego zbudowano. Dlatego zależy nam, żeby raz użyty materiał nie umierał, tylko służył kolejnym pokoleniom.

Odzysk materiałów to nic nowego: lekcja z odbudowy Warszawy

Po II wojnie światowej Warszawę pokrywało około 22 mln m³ gruzu. Na wystawie „Zgruzowstanie Warszawy 1945 - 1949” Muzeum Warszawy pokazało, jak gruz traktowany najpierw jako odpad stał się surowcem: wynaleziono gruzobeton i szybko zaczęto go stosować w praktyce (Muzeum Warszawy). Wojciech Sobierański trafił na tę wystawę przypadkiem, wracając od klientów ze stolicy, i dobrze ją zapamiętał. Ludzie odzyskiwali wtedy materiał, bo zmusiła ich do tego potrzeba, na długo przed debatami o klimacie i recyklingu. Dziś mamy więcej wyboru, ale te same powody, żeby nie marnować tego, co już raz wyprodukowano.

Co dzieje się z drewnem z rozbiórki w Regalia

Odzyskujemy drewno, cegłę, ceramikę i metal wyłącznie z budynków, których stan techniczny nie pozwala na dalsze użytkowanie. Jeśli budynek da się uratować, stawiamy na rewitalizację, a nie rozbiórkę. Piszemy o tym w tekście stare drewno w rewitalizacji zabytków.

Każdy odzyskany element selekcjonujemy, ręcznie czyścimy, odgwoździowujemy i suszymy. Potem powstają z niego deski na ściany, belki, schody, drzwi i meble, a z najmniejszych kawałków podstawki i drobne dodatki. Wyroby zabezpieczamy naturalnym olejowoskiem. Czym jest tak przygotowane drewno, wyjaśniamy w przewodniku stare drewno z odzysku.

Drugie życie drewna z rozbiórki: przykłady

To, co było stropem stodoły, może zostać w domu na kolejne pokolenia. Z drewna z rozbiórek robimy między innymi:

• okładziny ścian i sufitów ze starych desek, także tych wypalonych przez słońce na elewacjach,
• belki stropowe i dekoracyjne, które wracają do konstrukcji albo tylko ją podkreślają,
• drzwi, w tym przesuwne na prowadnicach, oraz schody,
• kuchnie i łazienki: fronty szafek, blaty, szafki umywalkowe,
• stoły, ławy, komody i łóżka, często na podstawach z metalu z odzysku.

Materiał z jednego budynku rzadko wystarcza na wszystko, dlatego łączymy drewno z różnych miejsc, dobierając je kolorem i fakturą. Jak takie deski montuje się na ścianie, opisujemy w poradniku montaż desek na ścianie.

Najczęściej zadawane pytania

Czy drewno z rozbiórki jest bezpieczne w domu?

Tak, jeśli przeszło selekcję i suszenie. Drewno nasączone starymi impregnatami, zgniłe albo zagrzybione trzeba odrzucić. Zdrowe drewno suszymy w temperaturze, która zabija larwy owadów.

Czym różni się recykling drewna od ponownego użycia?

Recykling to zwykle rozdrobnienie drewna na wióry do produkcji płyt. Ponowne użycie zachowuje element w całości: belka zostaje belką, deska deską. Ponowne użycie stoi wyżej w unijnej hierarchii odpadów.

Gdzie kupić drewno z rozbiórki?

Przygotowane do użytku stare drewno znajdziesz w naszych kategoriach stare deski i stare belki. Kupując gdzie indziej, pytaj o pochodzenie, wilgotność i sposób suszenia.

Drewno z rozbiórki w nowym życiu

Jeśli chcesz mieć w domu drewno z historią, zobacz meble ze starego drewna albo zamów mebel na wymiar. Masz budynek, którego nie da się uratować, albo pytanie o materiał? Napisz przez stronę kontakt.

Źródła

1. Waste statistics, Eurostat Statistics Explained, dane za 2022 r..
2. Construction and demolition waste, Komisja Europejska, DG Environment.
3. Nowy plan działania dotyczący gospodarki o obiegu zamkniętym, COM(2020) 98, Komisja Europejska, 2020.
4. Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/98/WE w sprawie odpadów (tekst skonsolidowany), EUR-Lex, Unia Europejska, 2008/2018.
5. Biomass production, supply, uses and flows in the European Union, Wspólne Centrum Badawcze Komisji Europejskiej (JRC), 2023.
6. Rozporządzenie Ministra Klimatu z dnia 2 stycznia 2020 r. w sprawie katalogu odpadów (Dz.U. 2020 poz. 10), ISAP, Sejm RP.
7. 2006 IPCC Guidelines for National Greenhouse Gas Inventories, t. 4, rozdz. 4: Forest Land, IPCC, 2006.
8. Zgruzowstanie Warszawy 1945 - 1949, Muzeum Warszawy, 2023.