Stare drewno z odzysku: co to jest, skąd pochodzi i do czego służy

Stare drewno z odzysku to drewno, które już raz posłużyło ludziom: belki, krokwie, deski ścienne i podłogowe ze starych domów, stodół, młynów i budynków gospodarczych. Po rozbiórce lub remoncie trafia do pracowni, gdzie się je czyści, odgwoździowuje i suszy. Potem wraca do użytku jako meble, blaty, deski na ścianę albo belki we wnętrzu. W Regalia najmłodsze drewno pochodzi z budynków przedwojennych, większość ma ponad 100 lat, a najstarsze kawałki 200 - 300 lat.

Co oznacza „stare drewno z odzysku”

„Stare” nie znaczy tu „zniszczone” ani „postarzone”. To drewno, które przez dziesiątki lat pracowało w konstrukcji budynku i nadal jest zdrowe. Nosi ślady tej pracy: otwory po gwoździach, zacięcia siekiery, wyblakłą od słońca powierzchnię, patynę. Tych śladów nie da się wiernie podrobić, dlatego drewno stare odróżniamy od postarzanego, czyli nowego drewna szczotkowanego, bejcowanego lub opalanego. O tej różnicy piszemy osobno w tekście drewno stare a postarzane.

„Z odzysku” oznacza, że materiał nie pochodzi z wycinki. Nie ścinamy drzew, tylko ratujemy drewno, które inaczej trafiłoby do pieca albo na wysypisko. To coś innego niż recykling drewna w przemyśle, gdzie odpady rozdrabnia się na wióry do produkcji płyt. My zostawiamy belkę belką, a deskę deską.

Ile lat ma stare drewno

Nie ma jednej reguły. Wojciech Sobierański, założyciel Regalia, opisuje to tak:

Generalnie najmłodsze drewno, które pozyskujemy, pochodzi z budynków przedwojennych lub nieco starszych, z lat 40. Większość naszego drewna ma jednak 100 i więcej lat. A te najstarsze okazy są i 200-, i 300-letnie.

Do wieku budynku trzeba doliczyć wiek drzewa w chwili ścięcia. Raz pozyskaliśmy dębowe drewno z czasów powstania styczniowego. Oceniliśmy, że drzewo w chwili ścinki miało nie mniej niż 200 lat, więc zaczęło rosnąć w XVII, a może nawet w XVI wieku. Innym razem trafiło do nas drewno z remontu zamku krzyżackiego w Działdowie.

Skąd pochodzi stare drewno

Najczęściej z remontów zabytkowych kościołów i zamków, rozbiórek siedlisk, stodół i starych młynów. Kilka przykładów z naszej pracowni:

• sosnowe belki o przekroju 40 na 40 cm z młyna w województwie kujawsko-pomorskim,
• pięciometrowe belki, z których była zrobiona… droga,
• drewno z remontu zamku krzyżackiego w Działdowie, z którego powstał m.in. blat stołu do mieszkania na warszawskim Ursynowie,
• deski i belki z dworu w Wielowsi, o którym piszemy w historii drewna z rozbiórki dworu.

Bierzemy materiał tylko z budynków, których nie da się już uratować. Gdy budynek ma szansę na remont, stawiamy na rewitalizację, a nie na rozbiórkę. Szerzej o tym, dlaczego odzyskiwanie materiałów budowlanych ma sens, piszemy w tekście drewno z rozbiórki: dlaczego warto je odzyskiwać, a o udziale starego drewna w ratowaniu zabytków w tekście stare drewno w rewitalizacji zabytków. Jeśli sam planujesz rozbiórkę, zajrzyj do poradnika rozbiórka starego domu: jak odzyskać drewno i cegłę.

Gatunki starego drewna: dąb, sosna, świerk, buk

Dawni cieśle budowali z tego, co rosło w okolicy. Dlatego w starych budynkach w Polsce najczęściej spotyka się drewno iglaste, a z liściastych przede wszystkim dąb. Według Lasów Państwowych sosna rośnie dziś na ponad 61% powierzchni lasów zarządzanych przez LP i była podstawowym drewnem budowlanym także sto lat temu.

Dąb

Twardy, ciężki, z ciemniejącą z wiekiem twardzielą. W starych budynkach to podwaliny, słupy, progi, czasem całe stropy. Stary dąb ma głęboki, brązowy odcień i wyraźny rysunek słojów. Robimy z niego stoły, blaty i komody.

Sosna

Najczęstsze drewno konstrukcyjne: belki stropowe, krokwie, deski ścienne. Stara sosna jest zwykle bardziej żywiczna i ma więcej twardzieli niż sosna z dzisiejszych składów. Klienci często nie wierzą, że to sosna. Piszemy o tym w tekście stara sosna z rozbiórki.

Świerk

Jaśniejszy i lżejszy od sosny, prosty w obróbce. W starych budynkach to głównie deski, łaty i elementy więźby dachowej. Bywa mylony z sosną, ale ma mniej żywicy i mniej wyraźną twardziel.

Buk

Twardy i jednorodny, o jasnej, lekko różowawej barwie. Jest mniej odporny na wilgoć i grzyby niż dąb, dlatego w budynkach dobrze przetrwał tylko tam, gdzie było sucho. Obok dębu i sosny to jedno z drewien, które pozyskujemy najczęściej. Nadaje się na blaty i mniejsze meble.

Jak przygotowuje się stare drewno do ponownego użycia

Odzyskanie drewna to dopiero początek. Przygotowanie materiału zajmuje w Regalia często tyle samo czasu co zrobienie mebla, a czasem więcej. Kolejne etapy:

1. Ręczna rozbiórka. Deska po desce, belka po belce. Buldożer łamie belki i miesza drewno z gruzem.
2. Selekcja. Odrzucamy drewno zgniłe, zagrzybione i nasączone starymi impregnatami. Zdrowe sortujemy według gatunku, przekroju i powierzchni.
3. Czyszczenie i odgwoździowanie. Usuwamy kurz i gwoździe ręcznie, tak żeby nie zetrzeć patyny i struktury, którą wyrzeźbiły wiatr i deszcz.
4. Suszenie. Stare drewno też się suszy: do wilgotności odpowiedniej dla ogrzewanego domu i po to, by usunąć larwy owadów. Przy dużych belkach trwa to nawet kilka miesięcy. Szczegóły opisujemy w tekście o kornikach w starym drewnie.
5. Obróbka i wykończenie. Docinamy, łączymy, a gotowy mebel zabezpieczamy naturalnym olejowoskiem z atestem do kontaktu z żywnością.

Do czego służy stare drewno z odzysku

Zastosowań jest wiele. Najczęściej robimy z niego:

• meble: stoły, ławy, komody, konsole, szafki łazienkowe i RTV, łóżka (zobacz meble ze starego drewna),
• blaty kuchenne, łazienkowe i stołowe,
• deski na ściany i sufity (stare deski, montaż opisujemy w poradniku jak montować stare deski na ścianie),
• belki dekoracyjne i konstrukcyjne, schody, drzwi, podłogi.

Powierzchnia drewna może zostać taka, jaką ukształtowało życie budynku (ciosana siekierą, rżnięta ręcznie, wypalona przez słońce), albo zostać lekko wyrównana. Różnice pokazujemy w tekście rodzaje powierzchni starego drewna.

Dlaczego stare drewno zamiast nowego

Pierwszy powód to jakość. Stare belki pochodzą zwykle z dojrzałych, wolno rosnących drzew, a przez dziesiątki lat schły w konstrukcji budynku. Z naszego doświadczenia po prawidłowym wysuszeniu rzadziej się wypaczają niż świeże drewno. Badania drewna z historycznych budowli pokazują, że wytrzymałość na zginanie z wiekiem zwykle się nie zmienia albo spada nieznacznie, wyraźnie maleje natomiast udarność (Cavalli i in., 2016; Sonderegger i in., 2015). Stare drewno nie jest więc „cudownie twardsze”, ale też nie traci nośności tylko dlatego, że ma sto lat. Szczegóły i liczby zebraliśmy w tekście właściwości starego drewna.

Drugi powód to ekologia. Odpady z budowy i rozbiórek należą do największych strumieni odpadów w Unii Europejskiej (Eurostat), a unijna hierarchia postępowania z odpadami stawia ponowne użycie przed recyklingiem i spalaniem (dyrektywa 2008/98/WE). Stół z belki, która stała w stodole, to dokładnie ponowne użycie. Jak to wygląda z perspektywy kupującego, opisujemy w tekście meble ekologiczne ze starego drewna.

Liczy się też to, jak drewno pozyskiwano. „Dawniej zupełnie inne były techniki obróbki, a drewno ścinano zimą, w określonej fazie księżyca. Liczył się każdy detal” - mówi Sobierański. Zimowa ścinka to sprawdzona praktyka cieśli. Co badania mówią o fazach księżyca, opisujemy osobno w tekście drewno księżycowe.

Trzeci powód to wygląd. Każda deska ma swoją historię zapisaną w słojach, pęknięciach i kolorze. Wojciech Sobierański za cezurę uznaje lata 80. XX wieku, kiedy w meblarstwie upowszechniła się płyta MDF: „To wtedy zaczęto po prostu niszczyć drzewa, by tworzyć płyty”.

Najczęściej zadawane pytania

Czy stare drewno z odzysku jest bezpieczne w domu?

Tak, jeśli zostało prawidłowo przygotowane. Odrzucamy drewno zgniłe i impregnowane chemicznie, a resztę suszymy w temperaturze, która zabija larwy owadów. Meble wykańczamy olejowoskiem z atestem do kontaktu z żywnością. Co badania mówią o tym, jak bakterie zachowują się na drewnie, opisujemy w tekście właściwości antybakteryjne drewna.

Czym stare drewno różni się od postarzanego?

Stare drewno ma swój wygląd dzięki latom pracy w budynku. Postarzane to nowe drewno, któremu ten wygląd nadano szczotką, bejcą lub ogniem. Więcej w tekście drewno postarzane.

Jak dbać o meble ze starego drewna?

Wystarczy olejowosk co 3 - 6 miesięcy, zależnie od intensywności użytkowania. Instrukcję krok po kroku znajdziesz w poradniku pielęgnacja starego drewna i na stronie pielęgnacja mebli.

Czy meble ze starego drewna są drogie?

Kosztują zwykle więcej niż meble z nowego drewna, bo przygotowanie materiału to ręczna, czasochłonna praca. Co składa się na cenę, wyjaśniamy w tekście ceny mebli ze starego drewna.

Meble i deski ze starego drewna od Regalia

Od 2007 roku robimy w Jezioranach na Warmii meble i dodatki wyłącznie ze starego drewna z odzysku. Gotowe wyroby znajdziesz w kategorii meble ze starego drewna, a mebel w innym rozmiarze zrobimy na wymiar. Drewno najlepiej zobaczyć i dotknąć: showroom w Studnicy koło Jezioran odwiedzisz po umówieniu się przez stronę kontakt.

Źródła

1. Polskie lasy, Lasy Państwowe, dane na 2024 r..
2. Cavalli A., Cibecchini D., Togni M., Sousa H.S., A review on the mechanical properties of aged wood and salvaged timber, Construction and Building Materials 114, 2016, DOI 10.1016/j.conbuildmat.2016.04.001.
3. Sonderegger W., Kránitz K., Bues C.-T., Niemz P., Aging effects on physical and mechanical properties of spruce, fir and oak wood, Journal of Cultural Heritage 16(6), 2015, DOI 10.1016/j.culher.2015.02.002.
4. Waste statistics, Eurostat Statistics Explained, dane za 2022 r..
5. Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/98/WE w sprawie odpadów (tekst skonsolidowany), EUR-Lex, Unia Europejska, 2008/2018.