Rodzaje powierzchni starego drewna: ciosana, rżnięta, płaz czy rdzeń

Meble ze starego drewna robimy z pięciu rodzajów powierzchni: ręcznie ciosanej, ręcznie rżniętej, płazu oraz rdzenia belki strukturyzowanego i traczowanego. Różnią się śladami obróbki sprzed stu lat i tym, jak mocno działały na nie deszcz, wiatr i słońce, a nie jakością drewna. Na blaty kuchenne i stołowe polecamy równiejsze powierzchnie (rżniętą albo rdzeń), a na meble z mocnym charakterem: ciosaną albo płaz.

Wybór powierzchni to dylemat, przed którym staje prawie każdy nasz klient. Często słyszymy: „Proszę mi wytłumaczyć, o co chodzi z tymi rodzajami powierzchni, bo ja się na tym nie znam”. Dlatego wyjaśniamy to po kolei i pokazujemy każdą powierzchnię z bliska.

Skąd się biorą różne powierzchnie starego drewna

Stare drewno, z którego robimy meble, pochodzi z belek i grubych dech odzyskanych podczas rozbiórek. Sto lat temu belki obrabiano ręcznie na dwa sposoby: ciosano je siekierą albo rżnięto piłą na traku. Ślady tych narzędzi zostały na drewnie do dziś. Dariusz Mączyński z Narodowego Instytutu Dziedzictwa pisze, że na powierzchni dawnego drewna utrwalają się ślady siekier, toporów, pił i dłut, z których można wnioskować o narzędziach, metodach obróbki, a nawet liczbie pracujących cieśli.

O wyglądzie decyduje też to, gdzie drewno pracowało. Belka konstrukcyjna wewnątrz budynku była osłonięta przed deszczem, wiatrem i śniegiem, więc nabrała patyny i spękań, ale jej powierzchnia się nie wypłukała. Płaz tworzył zewnętrzną ścianę i przez dziesięciolecia przyjmował pogodę. Wreszcie liczy się, z której części belki pochodzi drewno: z lica, które było widoczne, czy z rdzenia, czyli ze środka.

Rodzaje powierzchni starego drewna: porównanie

Powierzchnia ręcznie ciosana

To lico belki, którą sto lat temu cieśla obrobił siekierą. Powierzchnia ręcznie ciosana jest najbardziej nierówna: widać na niej kolejne uderzenia ostrza, patynę i spękania. Świetnie wygląda w łazience jako blat pod umywalkę albo szafka łazienkowa. Z ciosanych belek robimy też łóżka, stołki, ławy i szafki RTV, a dla odważnych barek kuchenny albo rustykalny stół. Powierzchnię ręcznie ciosaną z bliska pokazuje zdjęcie na początku wpisu.

Powierzchnia ręcznie rżnięta

Belkę rżniętą na traku cięto ręczną piłą, więc jej lico jest równiejsze niż ciosane, choć nadal widać na nim ślady piły i patynę. Powierzchnię ręcznie rżniętą polecamy na blaty stołowe i kuchenne. To także dobry materiał na komody, szafki i stoliki kawowe.

Płaz: powierzchnia wyrzeźbiona przez wiatr i deszcz

Płaz to belka albo bardzo gruba decha, która tworzyła zewnętrzną ścianę budynku. Wiatr, deszcz i śnieg przez dziesięciolecia żłobiły w niej charakterystyczne rowki. Naszym zdaniem to najpiękniejsza powierzchnia, z której można zrobić każdy mebel.

Te rowki mają naukowe wyjaśnienie. Promieniowanie UV rozkłada ligninę w ścianach komórek drewna, a deszcz ją wypłukuje. Miękkie drewno wczesne (przyrost wiosenny) ściera się szybciej niż twardsze drewno późne (letnie), więc słoje późne zostają wyżej i powierzchnia robi się prążkowana. National Park Service podaje, że niezabezpieczone drewno traci w ten sposób nie więcej niż około 6 mm na 100 lat i nabiera srebrnoszarej barwy. Podręcznik Forest Products Laboratory nazywa taką fakturę powierzchnią jak tarka do prania i wyjaśnia, że szary kolor bierze się z wymycia barwnych składników z powierzchni.

Tego samego pochodzenia są nasze deski wypalone przez słońce, które montuje się na ścianach i sufitach. Jak to zrobić, opisujemy w poradniku o montażu desek na ścianie.

Rdzeń belki: strukturyzowany i traczowany

Kolejne rodzaje powierzchni to rdzeń belki, strukturyzowany albo traczowany. Drewno pochodzi ze środka belki, więc nie mogło się patynować. Jest jaśniejsze niż lico i dlatego przyciemniamy je naturalnym olejowoskiem. Powierzchnie z rdzenia są równiejsze niż licowe, więc klienci często wybierają je na blaty kuchenne.

Rdzeń strukturyzowany

Rdzeń strukturyzowany ma wyczuwalne pod palcami słoje. To efekt różnicy między dwoma rodzajami drewna w każdym słoju: drewno wczesne ma komórki o cienkich ścianach i szerokim świetle, a późne o grubych ścianach, a gęstość drewna rośnie wraz z udziałem komórek o grubych ścianach. Na powierzchni strukturyzowanej miękkie drewno wczesne jest niżej, a twardsze późne tworzy wyczuwalne prążki.

Rdzeń traczowany

Rdzeń traczowany to powierzchnia delikatnie pofalowana. Jest gładsza w dotyku niż strukturyzowana, a falowanie widać najlepiej w bocznym świetle.

Jak wybrać powierzchnię do mebla

• Blat kuchenny i stół do codziennych posiłków: powierzchnia ręcznie rżnięta albo rdzeń. Są równiejsze, więc łatwiej je przetrzeć po posiłku.
• Łazienka: powierzchnia ręcznie ciosana na blacie pod umywalkę albo szafce. Stare drewno zabezpieczone olejowoskiem dobrze znosi wilgoć.
• Łóżko, ława, stołek, szafka RTV: powierzchnia ciosana albo płaz, jeśli lubisz wyraźną fakturę.
• Mebel, który ma być ozdobą wnętrza: płaz, z najmocniej wyrzeźbioną powierzchnią.
• Jasne, spokojne wnętrze: rdzeń, który jest jaśniejszy i ma najrówniejszą powierzchnię.

Jeśli masz wątpliwości, zamów mebel na wymiar i skontaktuj się z nami: pomożemy dobrać drewno. Możesz też obejrzeć powierzchnie na żywo w naszym showroomie w Studnicy koło Jezioran, po wcześniejszym umówieniu wizyty.

Czy rodzaje powierzchni różnią się jakością

Nie. Jakość starego drewna jest taka sama, bo pochodzi z tych samych starych belek i płazów, tylko z różnych ich części. Różnica dotyczy estetyki, czyli tego, co się komu podoba. Jedni klienci wolą powierzchnię jak najbardziej nierówną, ze śladami obróbki, dziurami po gwoździach i mocno spękaną. Inni wybierają powierzchnię gładszą, bez pęknięć i nierówności. Każda z nich to prawdziwe stare drewno, a nie młode drewno postarzane: dlaczego to ważne, piszemy we wpisie o drewnie postarzanym. O tym, czym w ogóle jest drewno z odzysku, przeczytasz w tekście o starym drewnie z odzysku, a o jego trwałości we wpisie o właściwościach starego drewna.

Najczęściej zadawane pytania

Która powierzchnia jest najlepsza na blat kuchenny?

Ręcznie rżnięta albo rdzeń, strukturyzowany lub traczowany. Są równiejsze od ciosanej i płazu, a przez to praktyczniejsze przy codziennym gotowaniu.

Czy rdzeń belki jest barwiony?

Rdzeń jest jaśniejszy od lica, bo nie miał kontaktu z powietrzem i światłem. Przyciemniamy go naturalnym olejowoskiem.

Czy nierówną powierzchnię trudno pielęgnować?

Nie, pielęgnacja wygląda tak samo: olejowosk co 3 - 6 miesięcy. W zagłębienia i pęknięcia wcieraj go małym pędzelkiem. Całą procedurę opisujemy w poradniku o pielęgnacji starego drewna.

Czy w meblu z płazu zostają dziury po gwoździach?

Mogą zostać ślady i otwory po dawnych gwoździach. To część historii drewna. Jeśli wolisz ich uniknąć, wybierz rdzeń.

Meble ze starego drewna w sklepie Regalia

Gotowe stoły z różnymi powierzchniami znajdziesz w kategorii Stoły ze starego drewna, a blaty w kategorii Blaty ze starego drewna. Masz pytanie o konkretną powierzchnię? Napisz do nas albo zadzwoń: +48 575 058 025.

Źródła

1. Konstrukcyjne drewno zabytkowe: rozszerzone metody badań na przykładzie dawnych więźb dachowych, D. Mączyński (NID), Ochrona Dziedzictwa Kulturowego 9, 2020, DOI 10.35784/odk.1291.
2. Museum Handbook, Appendix N: Curatorial Care of Wooden Objects, National Park Service, 2002.
3. Wood Handbook, rozdz. 16: Finishing Wood (PDF), C. G. Hunt, USDA Forest Service, Forest Products Laboratory, 2021.
4. Wood Handbook, rozdz. 3: Structure and Function of Wood (PDF), A. C. Wiedenhoeft, T. L. Eberhardt, USDA Forest Service, Forest Products Laboratory, 2021.