Drewno postarzane czy stare drewno? Jak je odróżnić

Drewno postarzane to nowe drewno, któremu nadano wygląd starego: szczotką, bejcą, ogniem albo chemicznie. Stare drewno z odzysku wygląda tak, bo przez dziesiątki lat pracowało w budynku, schło, ciemniało i wietrzało. Różnicę zwykle widać na przekroju, na krawędziach i w śladach dawnego użytku. W Regalia nie postarzamy drewna: pracujemy wyłącznie na materiale, który jest naprawdę stary.

Czym jest drewno postarzane

To zwykle świeżo przetarte i wysuszone drewno, najczęściej sosna, świerk albo dąb, które obrabia się tak, żeby przypominało materiał z rozbiórki. Postarzanie to technika zdobnicza. Sama w sobie nie jest niczym złym, o ile sprzedawca uczciwie nazywa produkt. Problem zaczyna się, gdy deski „postarzane” sprzedaje się jako „stare” albo gdy klient płaci za historię, której drewno nie ma.

Klienci pytają nas czasem o „stół z drewnianym, ale postarzanym blatem” albo o „te ładne deski postarzane”. Odpowiadamy wtedy, że u nas takich nie ma. Mamy stare deski i stoły ze starego drewna, które wyglądają tak, jak wyglądają, bo mają za sobą sto lat i więcej.

Metody postarzania drewna

Szczotkowanie

Stalowa albo nylonowa szczotka, ręczna lub na maszynie, wybiera miękkie drewno wczesne (przyrost wiosenny), a twardsze drewno późne zostaje. Powstaje wyczuwalny relief słojów. To imitacja tego, co na starej elewacji robią deszcz, wiatr i słońce przez dziesiątki lat. Różnica: szczotka zrobi to w kilka minut i równo na całej długości deski.

Bejcowanie i chemiczne zmiany barwy

Bejce, lazury i woski barwiące przyciemniają albo szarzą drewno. Dąb można też przyciemnić oparami amoniaku: dąb reaguje z amoniakiem bardzo szybko, a za ciemnienie odpowiadają głównie zawarte w nim garbniki (Miklečić i in., 2012; Stachowiak-Wencek i in., 2020). Barwa zmienia się wtedy w cienkiej warstwie przy powierzchni.

Opalanie

Powierzchnię opala się palnikiem, a potem szczotkuje, żeby usunąć zwęglone, miękkie części. Daje to ciemny kolor i wyraźne słoje. Technika wywodzi się z japońskiej metody opalania desek elewacyjnych yakisugi. Przy opalaniu palnikiem powierzchnia nagrzewa się do kilkuset stopni w niecałą minutę (Ebner i in., 2022). W meblach służy głównie efektowi wizualnemu.

Postarzanie mechaniczne

Uderzenia łańcuchem lub młotkiem, piaskowanie, nawiercanie drobnych otworów udających ślady po owadach, ręczne „zacięcia” strugiem. Efekt bywa ładny, ale jest powtarzalny: w paczce desek ślady często układają się w podobne wzory.

Jak naprawdę starzeje się drewno

Drewno wystawione na pogodę zmienia się powoli. Promieniowanie UV zaczyna rozkładać ligninę w powierzchniowej warstwie już po kilku godzinach, deszcz wypłukuje produkty rozkładu i ekstrakty, a szary lub prawie czarny kolor nadają powierzchni głównie zarodniki i grzybnia grzybów. Gdy lignina i ekstrakty zostaną wymyte, zostaje srebrzysta, celulozowa powierzchnia. Samo drewno ubywa bardzo wolno: według podręcznika amerykańskiego Forest Products Laboratory około 6 mm na sto lat, przy czym drewno o mniejszej gęstości szybciej (Wood Handbook, USDA FPL). Właśnie dlatego miękkie słoje na starych deskach elewacyjnych są wypłukane, a twarde wystają. Wewnątrz budynku drewno nie wietrzeje, za to powoli ciemnieje i nabiera patyny od światła, dymu i dotyku. Badania pokazują też, że z wiekiem zmienia się jego barwa i udarność, a wytrzymałość na zginanie zwykle zostaje podobna (Sonderegger i in., 2015).

Do tego dochodzą ślady życia budynku: otwory po gwoździach i kołkach, gniazda czopów, zacięcia siekiery, numery ciesielskie, przetarcia od stóp i rąk. Tego nie da się zaplanować w fabryce, bo powstawało przez przypadek i przez lata. Jak starzenie zmienia właściwości drewna, a nie tylko jego wygląd, opisujemy w tekście właściwości starego drewna.

Jak odróżnić stare drewno od postarzanego

• Zajrzyj na krawędź i przekrój. W drewnie postarzanym pod cienką warstwą bejcy albo opalenizny zwykle widać jasne, świeże drewno. W starym kolor przechodzi w głąb stopniowo, a stary dąb nawet na świeżym cięciu jest ciemniejszy niż nowy.
• Szukaj śladów dawnej konstrukcji. Otwory po gwoździach z rdzawą obwódką, czopy, wręby, ślady kołków, zacięcia siekiery w różnych kierunkach. W postarzanym drewnie ślady są płytsze i bardziej regularne.
• Policz słoje. Stare drewno budowlane pochodzi często z drzew rosnących wolno, z gęstymi, wąskimi słojami. Deski z młodych, szybko rosnących drzew mają słoje szerokie. Więcej o tym w tekście stara sosna.
• Porównaj kilka desek. Stare deski różnią się kolorem, szerokością, grubością i fakturą. Postarzane z jednej partii są do siebie podobne.
• Zapytaj o pochodzenie. Sprzedawca starego drewna zwykle wie, z jakiego budynku i regionu pochodzi materiał. Jeśli odpowiedź jest wymijająca, to też jest informacja.

Dlaczego Regalia nie postarza drewna

Bo to kwestia autentyczności

Nie chcemy udawać. Stół ze starego drewna z blatem, który jest tak naprawdę postarzany, to dla nas sprzeczność. Wojciech Sobierański, założyciel Regalia, mówi o tym krótko: „Podpowiada to nawet logika. Po co robić coś gorszego, skoro do dyspozycji mamy coś lepszego?”.

Bo nie ścinamy drzew

Stare drewno to drewno z odzysku. Do naszych wyrobów nie wycinamy drzew i nie nadajemy drewnu „charakteru” chemicznie. Sobierański podkreśla, że nie ma nic przeciwko meblom z nowego drewna, bo drewno jest surowcem odnawialnym. Ale z jego obserwacji ponownie wykorzystuje się tylko nieco ponad dziesięć procent drewna z rozbiórek. Skoro starego materiału jest tyle, po co go naśladować? Szerzej o ekologii piszemy w tekście meble ekologiczne.

Bo stare drewno przeszło już próbę czasu

Deska, która wytrzymała deszcze, upały i mrozy w ścianie stodoły, poradzi sobie jako blat stołu czy front szafki łazienkowej. Jak drewno postarzane zniesie kolejne dekady, tego nie wiadomo.

Dlaczego duże firmy nie robią mebli ze starego drewna

Zdaniem Sobierańskiego powód jest prosty: czas i pieniądze. Materiału jest mniej i trudno go pozyskać, a przygotowanie wymaga ręcznej pracy: czyszczenia, wyciągania gwoździ, suszenia, a na końcu woskowania. W Regalia przygotowanie drewna zajmuje czasem tyle samo czasu co zrobienie mebla, albo więcej. Szybciej i taniej jest wziąć nowe drewno z grubościówki i je postarzyć. My wybieramy drogę dłuższą, a każdy proces prowadzimy tak, żeby nie zniszczyć struktury, którą drewno budowało przez lata.

Z tego wpisuPróbki desek wypalanych przez słońce47,97 złZobacz produkt

Najczęściej zadawane pytania

Czy drewno postarzane jest gorsze od starego?

Nie musi być złej jakości, ale to inny materiał. Ma właściwości nowego drewna, a jego wygląd jest efektem obróbki. Ważne, żeby kupujący wiedział, za co płaci.

Czy stare drewno trzeba postarzać, żeby dobrze wyglądało?

Nie. Stare drewno czyścimy, suszymy i zabezpieczamy olejowoskiem. Kolor i fakturę zostawiamy takie, jakie nadał im czas. Jak o nie dbać, opisujemy w poradniku pielęgnacja starego drewna.

Czy można zamówić mebel ze starego drewna w konkretnym kolorze?

Kolor wynika z gatunku i historii drewna, dlatego dobieramy deski, a nie barwimy je. Przy meblach na wymiar pokazujemy próbki dostępnego materiału.

Stare drewno od Regalia

Jeśli chcesz zobaczyć różnicę na żywo, odwiedź nasz showroom w Studnicy koło Jezioran (po umówieniu, dane na stronie kontakt) albo zamów próbki desek. Czym jest stare drewno i skąd je bierzemy, wyjaśniamy w przewodniku stare drewno z odzysku.

Źródła

1. Hunt C.G., Wood Finishing (Weathering), Wood Handbook (FPL-GTR-282), rozdz. 16, USDA Forest Products Laboratory, 2021.
2. Sonderegger W., Kránitz K., Bues C.-T., Niemz P., Aging effects on physical and mechanical properties of spruce, fir and oak wood, Journal of Cultural Heritage 16(6), 2015, DOI 10.1016/j.culher.2015.02.002.
3. Miklečić J., Španić N., Jirouš-Rajković V., Wood color changes by ammonia fuming, BioResources 7(3), 2012, DOI 10.15376/biores.7.3.3767-3778.
4. Stachowiak-Wencek A. i in., Effects of aqueous ammonia vapor on the color and chemical structure of Robinia pseudoacacia and oak woods, BioResources 15(3), 2020, DOI 10.15376/biores.15.3.5812-5828.
5. Ebner D.H., Barbu M.-C., Gryc V., Čermák P., Surface charring of silver fir wood cladding using an enhanced traditional Japanese Yakisugi method, BioResources 17(2), 2022, DOI 10.15376/biores.17.2.2031-2042.