Drewno księżycowe: co mówią badania o ścince według faz Księżyca

Drewno księżycowe to drewno z drzew ściętych zimą, w ubywającej fazie Księżyca albo tuż przed nowiem. Według tradycji leśników i cieśli lepiej schnie, mniej pęka i jest odporniejsze na grzyby i owady. Badania dają mieszane wyniki. Zespół Ernsta Zürchera wykazał niewielkie, ale istotne statystycznie różnice w schnięciu drewna ściętego w różnych fazach Księżyca. Inne badania, także z Politechniki Federalnej w Zurychu (ETH), nie znalazły żadnego wpływu. Poniżej zestawiamy obie strony.

Co to jest drewno księżycowe

To nie osobny gatunek, tylko sposób pozyskania drewna. Zwolennicy tej metody ścinają drzewa w okresie spoczynku wegetacyjnego, czyli od późnej jesieni do zimy, i dodatkowo wybierają dni według faz Księżyca. Najczęściej chodzi o fazę ubywającą i kilka dni przed nowiem. Taka zasada była obecna w dawnych kalendarzach leśnych i ciesielskich w wielu krajach Europy, a dziś wróciła jako produkt premium w budownictwie drewnianym.

Najbardziej znanym orędownikiem drewna księżycowego jest Erwin Thoma, austriacki leśnik, który w 1990 roku założył firmę Thoma Holz. Firma ma własny tartak i buduje domy z litego drewna bez kleju i chemii, a drewno księżycowe oferuje jako opcję (Thoma Holz).

Co ma wyróżniać drewno księżycowe

Zwolennicy przypisują mu:

• szybsze i równiejsze schnięcie, mniej pęknięć i wypaczeń,
• większą gęstość i twardość,
• większą odporność na grzyby, siniznę i owady,
• lepszą odporność na ogień.

Popularne wyjaśnienie mówi, że Księżyc wpływa na wodę w pniu podobnie jak na pływy oceanów, a w drewnie ściętym w „dobrej” fazie powstaje szczególna struktura wiążąca wodę. W starszej wersji tego tekstu też je powtarzaliśmy. To hipoteza, a nie potwierdzony mechanizm.

Co wykazały badania nad drewnem księżycowym

Pnie drzew pulsują w rytmie pływów

W 1998 roku Ernst Zürcher i współautorzy opisali w „Nature”, że średnica pni żywych drzew zmienia się o ułamki milimetra w rytmie, który silnie koreluje z czasem i siłą pływów. Autorzy uznali, że Księżyc może wpływać na przepływ wody między częściami drzewa (Zürcher i in., 1998). To badanie dotyczyło jednak żywych drzew, a nie właściwości ściętego drewna.

Badanie z 2010 roku: niewielkie różnice w schnięciu

W kolejnym badaniu zespół Zürchera ścinał świerki i kasztany jadalne w różnych dniach cyklu księżycowego i przez 24 tygodnie mierzył utratę wody, skurcz i gęstość próbek. Wynik: niewielkie, ale istotne statystycznie różnice zgodne z rytmem Księżyca. Różnice między skrajnymi średnimi wynosiły dla świerka 3,2% w utracie wody, 2,8% w gęstości i 4,9% w skurczu, a dla kasztana 6,6% w skurczu (Zürcher i in., 2010). Efekt istnieje w tych pomiarach, ale jest mały.

Badania, które efektu nie potwierdziły

W 2000 roku badacze z ETH Zurych sprawdzili 30 świerków ściętych w sześciu terminach. Nie stwierdzili mierzalnych różnic jakości drewna, ani w bieli, ani w twardzieli, w zależności od daty ścinki (Bariska i Rösch, 2000). W tym samym numerze czasopisma inny zespół podsumował swoje badania świerka krótko: żadnej z publikowanych tez nie udało się potwierdzić (Niemz i Kucera, 2000). Sam Zürcher, analizując później dane z tego eksperymentu, wskazał istotne różnice w drugiej połowie okresu ścinki (Zürcher, 2003), więc interpretacja tych samych danych była sporna.

Najnowsze duże badanie z 2023 roku objęło 62 drzewa, ponad 2 miliony pomiarów dendrometrycznych i 74 cykle księżycowe. Zmiany promienia pni zależały od pogody, a dokładniej od niedosytu wilgotności powietrza. Rytm miesiąca księżycowego był marginalny, a autorzy uznali, że ich wyniki potwierdzają brak wpływu Księżyca (Tumajer i in., 2023).

Badania o drewnie księżycowym w skrócie

Uczciwe podsumowanie brzmi więc tak: drewno księżycowe nie jest „naukowo potwierdzone”, ale też nie zostało jednoznacznie obalone. Jeśli wpływ fazy Księżyca istnieje, jest niewielki w porównaniu z innymi czynnikami, takimi jak gatunek, tempo wzrostu drzewa, suszenie i obróbka. Pamiętaj też, że materiały marketingowe bywają optymistyczniejsze niż badania. Na przykład strona Thoma Holz mówi o kilkuprocentowej przewadze gęstości, a w badaniu z 2010 roku różnica gęstości wynosiła 2,8%.

Drewno księżycowe a stare drewno

Dawni cieśle ścinali drzewa na budulec zimą, a część z nich pilnowała też faz Księżyca. Wojciech Sobierański, założyciel Regalia, mówi: „Dawniej zupełnie inne były przecież techniki obróbki, a drewno ścinano zimą, w określonej fazie księżyca. Liczył się każdy detal”. Część belek, które odzyskujemy, mogła więc zostać ścięta właśnie tak. Nie da się jednak tego dziś sprawdzić dla konkretnej belki i nie twierdzimy, że nasze drewno jest „księżycowe”.

Wiemy natomiast, co w starym drewnie widać i da się zmierzyć: gęste słoje wolno rosnących drzew, mniejszy udział drewna młodocianego, dziesiątki lat schnięcia w konstrukcji budynku i ręczną obróbkę. Opisujemy to w tekstach właściwości starego drewna i stara sosna. Czym w ogóle jest stare drewno z odzysku, wyjaśniamy w przewodniku stare drewno z odzysku.

Najczęściej zadawane pytania

Czy drewno księżycowe jest naukowo potwierdzone?

Nie. Część badań pokazała małe różnice, część nie znalazła żadnych. Duże badanie z 2023 roku nie wykazało rytmu księżycowego w zmianach średnicy pni.

Kiedy ścina się drewno księżycowe?

Według zwolenników zimą, w okresie spoczynku drzew, w ubywającej fazie Księżyca, najczęściej w ostatnich dniach przed nowiem. Kalendarze różnych producentów różnią się szczegółami.

Czy zimowa ścinka ma sens bez względu na Księżyc?

Leśnicy i cieśle od dawna ją stosują, bo zimą drewno łatwiej składować i transportować. Badania ETH z 2000 roku nie wykazały jednak różnic jakości drewna świerkowego w zależności od terminu ścinki, więc i tu warto zachować ostrożność.

Czy meble Regalia są z drewna księżycowego?

Tego nie obiecujemy. Nasze meble powstają ze starego drewna z odzysku, którego dokładnej daty ścinki zwykle nie znamy. Zobacz meble ze starego drewna.

Stare drewno zamiast obietnic

Wolimy pokazać drewno, niż opowiadać o nim legendy. W showroomie w Studnicy koło Jezioran możesz obejrzeć i dotknąć starych desek i belek, po wcześniejszym umówieniu przez stronę kontakt. Mebel w potrzebnym rozmiarze zrobimy na wymiar.

Źródła

1. Zürcher E., Cantiani M.-G., Sorbetti-Guerri F., Michel D., Tree stem diameters fluctuate with tide, Nature 392, 1998, DOI 10.1038/33570.
2. Zürcher E., Schlaepfer R., Conedera M., Giudici F., Looking for differences in wood properties as a function of the felling date: lunar phase-correlated variations in the drying behavior of Norway Spruce and Sweet Chestnut, Trees 24, 2010, DOI 10.1007/s00468-009-0376-2.
3. Bariska M., Rösch P., Fällzeit und Schwindverhalten von Fichtenholz, Schweizerische Zeitschrift für Forstwesen 151(11), 2000.
4. Niemz P., Kucera L.J., Zum Einfluss des Fällzeitpunktes auf wesentliche Eigenschaften von Fichtenholz, Schweizerische Zeitschrift für Forstwesen 151(11), 2000.
5. Zürcher E., Trocknungs- und Witterungsverhalten von mondphasengefälltem Fichtenholz (Picea abies Karst.), Schweizerische Zeitschrift für Forstwesen 154(9), 2003.
6. Tumajer J. i in., Dendrometers challenge the „moon wood concept” by elucidating the absence of lunar cycles in tree stem radius oscillation, Scientific Reports 13, 2023, DOI 10.1038/s41598-023-47013-y.
7. Mondholz, Thoma Holz GmbH, strona firmy.