Czy drewno ma właściwości antybakteryjne? Co mówią badania

Tak, wiele badań pokazuje, że na nieobrabianym drewnie bakterie giną szybciej niż na plastiku, szczególnie na sośnie i dębie. Odpowiada za to porowata, chłonna struktura drewna i naturalne związki, które w nim występują, między innymi taniny i związki fenolowe. Nie oznacza to jednak, że drewno „zabija wirusy” albo zastępuje mycie. Poniżej opisujemy, co dokładnie wykazały badania i gdzie kończy się ich zakres.

Co pokazują badania nad bakteriami na drewnie

Deski do krojenia: drewno kontra plastik

Klasyczne badanie z Uniwersytetu Wisconsin porównało deski do krojenia z drewna i plastiku zanieczyszczone bakteriami. Czyste drewniane klocki wchłaniały płyn z bakteriami w ciągu 3 - 10 minut, a liczba bakterii na powierzchni spadała co najmniej o 98%, często o ponad 99,9%. Autorzy napisali wprost, że wyniki nie potwierdzają częstego twierdzenia, jakoby plastikowe deski były bardziej higieniczne od drewnianych (Ak, Cliver i Kaspar, 1994).

Sosna i dąb w badaniach laboratoryjnych

Niemieccy badacze porównali siedem gatunków drewna z polietylenem. Liczba bakterii najszybciej spadała na sośnie, potem na dębie. Według autorów sosna i dąb wypadły pod względem higieny wyraźnie lepiej niż plastik, a efekt wynika z połączenia higroskopijności drewna i działania jego ekstraktów (Milling i in., 2005). Podobnie w nowszym badaniu na dębie liczba bakterii malała szybciej niż na aluminium, poliwęglanie i stali (Chen i in., 2020).

Skąd bierze się działanie antybakteryjne

Przegląd badań francuskiego zespołu wskazuje dwa mechanizmy. Pierwszy to fizyka: drewno wchłania wilgoć, a bakterie na suchej powierzchni giną. Drugi to chemia: drewno zawiera związki o działaniu przeciwdrobnoustrojowym, m.in. taniny, kwasy fenolowe, flawonoidy i terpenoidy. Autorzy zastrzegają jednak, że różne gatunki, części pnia i drewno w różnym wieku działają różnie, a do ustalenia norm potrzeba dalszych badań (Munir i in., 2019; przegląd metod: Munir i in., 2020).

Drewno a koronawirus: co naprawdę wiadomo

W 2020 roku krążyła informacja, że koronawirus znika z drewna w mniej niż cztery godziny. To nieścisłość. Najczęściej cytowane badanie z „New England Journal of Medicine” w ogóle nie obejmowało drewna. Badano w nim aerozol, plastik, stal nierdzewną, miedź i karton. Żywego wirusa nie wykryto na miedzi po 4 godzinach, na kartonie po 24 godzinach, na stali po 48, a na plastiku po 72 godzinach (van Doremalen i in., 2020).

Drewno badali naukowcy z Hongkongu. W temperaturze 22°C zakaźnego wirusa nie wykryto na drewnie i tkaninie drugiego dnia, na papierze już po 3 godzinach, a na stali nierdzewnej i plastiku dopiero siódmego dnia (Chin i in., 2020, The Lancet Microbe). Drewno wypadło więc lepiej niż stal i plastik, ale gorzej niż papier. To wyniki laboratoryjne, przy dużej ilości wirusa naniesionej na próbkę. Nie wynika z nich, że drewniane wnętrze chroni przed zakażeniem.

Erwin Thoma i drewno w pomieszczeniach

Erwin Thoma to austriacki leśnik, który w 1990 roku założył firmę Thoma Holz budującą domy z litego drewna bez kleju i chemii. Jest autorem książek o drewnie, m.in. „Strategien der Natur” i „Holzwunder” (thoma.at). Thoma twierdzi, że drewno w pomieszczeniu korzystnie działa na zdrowie, i powołuje się m.in. na badanie z austriackiej szkoły w Haus im Ennstal. Według raportu Human Research Institut z Weiz uczniowie w klasie wyłożonej litym drewnem mieli w ciągu dnia średnio o 8600 uderzeń serca mniej niż w zwykłej klasie (raport, 2009).

Traktujemy to jako ciekawą wskazówkę, a nie dowód. To krótki raport z badania jednej szkoły, przeprowadzonego z udziałem partnerów z branży drzewnej, a nie recenzowana publikacja naukowa. Thoma jest też orędownikiem drewna księżycowego, o którym badania mówią więcej niż jednym głosem.

Gdzie kończy się wiedza o antybakteryjnym drewnie

• Większość badań dotyczy drewna surowego, bez lakieru. Gruba powłoka lakieru zamyka pory drewna, więc wyników nie można przenosić na każdy drewniany mebel.
• Gatunki różnią się między sobą. Sosna i dąb wypadają dobrze, inne gatunki słabiej.
• Drewno porysowane i stale wilgotne wymaga takiego samego mycia i suszenia jak inne powierzchnie.
• Brakuje badań porównujących drewno stare i nowe pod tym kątem. Nie twierdzimy, że stare drewno działa lepiej.

Co to oznacza w domu

Drewniana deska do krojenia czy drewniany blat to higieniczny wybór, o ile się o nie dba: myje ciepłą wodą, wyciera do sucha i regularnie odnawia olej. Meble ze starego drewna wykańczamy olejowoskiem z atestem do kontaktu z żywnością, który wnika w drewno i nie tworzy grubej warstwy jak lakier. Jak go stosować, opisujemy w poradniku pielęgnacja starego drewna, a o tym, dlaczego stare drewno jest stabilne i trwałe, w tekście właściwości starego drewna.

Jak dbać o drewnianą deskę do krojenia

• Po użyciu myj ją ciepłą wodą z płynem do naczyń i od razu wycieraj do sucha.
• Susz ją na stojąco, żeby powietrze miało dostęp do obu stron.
• Nie zostawiaj jej w wodzie i nie wkładaj do zmywarki: drewno pęcznieje i pęka.
• Co jakiś czas natrzyj ją olejem dopuszczonym do kontaktu z żywnością.
• Trzymaj osobne deski do surowego mięsa i do warzyw.

Najczęściej zadawane pytania

Czy deska drewniana jest bardziej higieniczna niż plastikowa?

Badania sugerują, że nie jest mniej higieniczna, a często wypada lepiej, zwłaszcza deska z sosny lub dębu. Warunek: myj ją i susz po każdym użyciu.

Czy drewno zabija wirusy?

Nie ma na to dowodów. Badanie z „The Lancet Microbe” pokazało tylko, że koronawirus dłużej utrzymywał się w laboratorium na stali i plastiku niż na drewnie.

Czy olejowanie odbiera drewnu właściwości antybakteryjne?

Tego badania nie rozstrzygają, bo dotyczą głównie drewna surowego. Olejowosk nie tworzy grubej, zamkniętej powłoki, ale nie twierdzimy, że olejowane drewno zachowuje się tak samo jak surowe.

Drewno z odzysku w kuchni i jadalni

Stoły i blaty ze starego drewna znajdziesz w kategoriach stoły ze starego drewna i blaty ze starego drewna. Zrobimy też blat na wymiar. Czym jest samo stare drewno, wyjaśniamy w przewodniku stare drewno z odzysku.

Źródła

1. Ak N.O., Cliver D.O., Kaspar C.W., Cutting boards of plastic and wood contaminated experimentally with bacteria, Journal of Food Protection 57(1), 1994.
2. Milling A., Kehr R., Wulf A., Smalla K., Survival of bacteria on wood and plastic particles: Dependence on wood species and environmental conditions, Holzforschung 59(1), 2005.
3. Chen i in., badanie przeżywalności bakterii na dębie i innych materiałach, Antibiotics 9(11): 804, 2020.
4. Munir M.T. i in., Antimicrobial Characteristics of Untreated Wood: Towards a Hygienic Environment, Health 11(2), 2019.
5. Munir M.T. i in., Testing the Antimicrobial Characteristics of Wood Materials: A Review of Methods, Antibiotics 9(5): 225, 2020.
6. van Doremalen N. i in., Aerosol and Surface Stability of SARS-CoV-2 as Compared with SARS-CoV-1, New England Journal of Medicine 382, 2020.
7. Chin A.W.H. i in., Stability of SARS-CoV-2 in different environmental conditions, The Lancet Microbe 1(1), 2020.
8. Grote V. i in., Gesundheitliche Auswirkungen einer Massivholzausstattung in der Hauptschule Haus im Ennstal (Kurzfassung), Human Research Institut, Weiz, 2009.
9. Thoma Holz, strona firmy Erwina Thomy.